week 34


week 35

Basistekst.

Het leven van Gerard de Lairesse gaat niet over rozen. Dit is het verhaal:

Eindelijk! De Lairesse*****
de tegenpool van Rembrandt

Gerard De Lairesse, wordt op 11 september 1640 gedoopt. In Luik. Een kwart eeuw later vlucht hij, met zijn bijna-bruid, naar Nederland. Bedreigd, belaagd door woedende gezusters, met mes en zwaard. Eigen schuld. Hij doet de mooiste van de twee per brief een trouwbelofte, maar komt die niet na. Gerard verkiest zijn aangetrouwde nicht: Marie Salme. Hij huwt haar onderweg, in Navagne. Na een poosje Utrecht haalt kunsthandelaar Gerrit Uylenburgh hem naar Amsterdam en geeft hem werk, 'tegen een vaag loon'. Al snel kan hij voor zichzelf beginnen. Vanuit een statig pand aan de Nieuwmarkt.

Gerard laat zich portretteren door Rembrandt. Levensecht. Niet moeders mooiste met zijn zadelneus (Gevolg van aangeboren syfilis.) Maar wel een historische ontmoeting. Tussen twee grootheden, elk met eigen zicht en eigen wereld. Gerard komt uit een kunstminnend milieu. Opa is schilder en vader Renier leert hem en z'n drie broers al vroeg het vak. Gerard blijkt de meest getalenteerde. Hij geeft zich over aan de historiekunst. Vol gebaren, lichaamsbewegingen, verhalen en hartstochten. Die sluiten naadloos aan bij zijn blijvende, onbedwingbare obsessie voor vrouwelijk schoon, leidend tot wellustig leven. Liederlijk, zeggen sommigen.

Het gaat goed.

In een jaar of 35 schildert De Lairesse (ook wel Lares of Larisse) naast zijn vrije werk honderden historiestukken, portretten, plafondstukken en toneeldecors. In opdracht. Voor rijke regenten en hun grachtenpanden. Maar ook voor het Haagse Binnenhof en de Paleizen Soestdijk en Het Loo. En niet te vergeten: de luiken van het orgel in de Westerkerk. Zo groot als de Nachtwacht, maar wel 2 stuks. Kenmerkend: de herkomst (vrijwel immer antieke mythologie, Bijbel en geschiedenis. Van Antiochus en zijn stiefmoeder Stratonice tot de bekering van de heilige Augustinus, van Apollo en Aurora tot de verdrijving van Heliodorus uit de tempel. Verhalen - lang niet altijd de simpelste.

Ja, het gaat goed met Gerard. Zijn werk valt in de heersende smaak, hij wordt gevierd, beroemd en grif gekocht. Om ware schoonheid, precisie, zorgvuldige aandacht voor moeilijk weer te geven innerlijke gevoelens. Perfectie, kleur, toets, Frans classicisme, 'Rafal waardig'. Het kan niet op.

Het geld stroomt binnen, maar vloeit er even hard weer uit. Gezin, fraai huis en nog steeds dat lekkere leventje. Ondanks zijn mismaaktheid.

Dan wordt hij blind.
1690. Weer die syfilis. En dat voor een meesterschilder*****

Maar Gerard geeft niet op. Hij start betaalde colleges aan huis, inmiddels aan de Prinsengracht, gevolgd door studenten, collega's en andere belangstellenden. Zo voorziet hij in een karig levensonderhoud. Dankzij zoon Abraham monden die lessen uit in het Groot Schilderboek (1707), dertien delen; vol wijze raad, ervaringen, verhalen en opvattingen. En zelfs met wat tekeningen. Over een scala aan onderwerpen. Van techniek, compositie en kleurenleer tot portretten, antiek-versus-modern en graveerkunst. Een mega-masterclass in druk. Zonder betutteling, mt begeestering.

Gerard de Lairesse sterft behoeftig, doch draagt zijn lot alleszins waardig. Hij troost zichzelf met viool en fluit en wordt op 21 juli 1711 in Leiden begraven. Pro deo.

Vervolgens keert het tij.
Gerard's streven naar eeuwige schoonheid staat haaks op het realisme van Rembrandt, Hals en Vermeer. Gaandeweg wordt hij door critici onttroond. Waar kenner Jean-Baptiste Lebrun in 1792 nog schrijft: 'Lairesse is zonder twijfel het grootste genie dat de schilderkunst ooit heeft voortgebracht' wordt diezelfde De Lairesse nadien afgedaan als 'niet Hollandsch genoeg' en uit het geheugen gewist.

Bekend, beroemd - gevierd, gekocht - verguisd, vergeten.
Tot voor kort.

Rembrandtkenner Ernst van de Wetering zegt over De Lairesse dat hij de meest onderschatte kunstenaar van de 17e eeuw is. Gregor Weber, een van de samenstellers van 'De late Rembrandt' in het Rijks (2015) beaamt: 'Gerard de Lairesse komt niet n Rembrandt. maar staat nst Rembrandt als grootste schilder van de Gouden Eeuw.' Minstens zo goed dus. Alleen anders.

En nu? De eerste grote tentoonstelling van De Lairesse***** ooit!
Eerherstel, in Rijksmuseum Twenthe, Enschede. Per 11 september 2016.

Reacties>>



De derde advertentie, stralend en wel op pagina 5 van NRC d.d. 1 september 2016